contact zoeken wedstrijden

Gerrit Tempel 1946-2021

Tekst: Rynk Bosma
Foto's: Rynk Bosma en Kaatshistorie.nl 

FFGerrtempel

Indien belofte en talent hun woord hadden gehouden dan zou de Sint Jabuurster Gerrit Tempel ongetwijfeld tot de top van het kaatsen hebben behoord eind jaren zestig en begin jaren zeventig van de vorige eeuw. Maar de eigenzinnigheid van Tempel om zijn eigen pad te kiezen won het van die andere twee eigenschappen. Aan die eigenzinnigheid is nu een einde gekomen want de op 30 augustus 1946 geboren Gerrit Tempel overleed op 17 februari 2021.
 
‘Forhael fan Freule ’63 forhael fan Sint Jabik’
 
Belofte en talent waren bepaald geen loze kreten of lege etiketten, zo bleek al op de Freule van 1963. De Leeuwarder Courant berichtte na de door LKC Leeuwarden gewonnen Freule in de oude spelling dat het  ‘Forhael fan Freule ’63 forhael fan Sint Jabik’ was met als onderkop dat ‘Jong keatstalint him openearre’. Met de nadruk op het optreden van het trio Wilco Kolthof, Henk Leeuwen en Gerrit Tempel. Tempel was de motor van het partuur en wist volgens de krant de boven wel te vinden. De toen nog tengere, twee jaar jongere Henk Leeuwen – hij werd in december van dat jaar vijftien - verdween bijna onder de pet die hij droeg, maar het ‘bekje’ was ook toen al aanwezig.
 
Dat die finale tegen Henk Volbeda, Rob Sepp en Cor Schaalje op een teleurstelling uitliep had vooral te maken met de benzine die op was bij de blauwhemden. Niet verbazingwekkend als je bedenkt dat het partuur enkele malen dicht bij de afgrond was. Eerst tegen Berlikum, een partij die op 5-5 en 6-6 werd beslist met een buitenslag van Flip de Haan, toch de grote man van het Berlikumer partuur.
 
Ook Stiens werd een omloop later pas in de laatste slag bedwongen. Een bovenslag van Henk Leeuwen die voor deze gelegenheid de pet had weggegooid. Daarmee was de beker van ‘drege partijen’ nog niet leeg voor Sint Jacobiparochie. Bij opponent Huizum was Thom Dijkstra de grote man en Onderling Genoegen uit Huizum kwam met 5-3 voor. Volgens de krant kreeg Thom Dijkstra op 5-5 het publiek tegen zich - ‘in greate flater’ - toen hij de Bilkerts uit evenwicht wilde brengen door te lang te treuzelen voordat hij in het perk stapte. Gefluit van het publiek dus en op 5-5 en 6-2 sloeg Leeuwen een grote kaats die door Kolthof met een venijnige tusseninse werd verzilverd. Overigens was Dijkstra de eerste die zijn tegenstanders feliciteerde en dat sierde hem.
 
Misschien dat die eigenzinnigheid van Tempel was te verklaren uit zijn jeugd. Hij kreeg het niet cadeau, zo vertelde hij in 2014. Ook het jaar dat hij zijn eretekens inclusief medaillekast bij het groot vuil had gezet. Hij werd geboren in 1946 als zoon van Rein Tempel die de kost verdiende als los arbeider bij boeren. Echt een vetpot was het niet. “’t Gong niet mâl thús’’, zo herinnert Tempel zich met een gevoel voor nuchterheid.
 
Hait Tempel maakte de crisisjaren van voor de oorlog mee en als je in die dagen geen werk had ,,dan mosten je naar ’t slik, lând útgrave en dammen make foor de lândanwinning. Soms offens om 04.30 uur d’r út.’’  Dat was dan weer afhankelijk van het tij. Ook Gerrit maakte al vroeg kennis met het boerenleven. ,,Wij laaien op ’t lând te irpelsoeken. In fekânsys tegaar met Hendrik (Leeuwen). Dat gong per meter. Soa hew ik myn eerste brommer ferdiend.’’
 
Tempel moest een dag vrij nemen om in 1963 op die Freule te kaatsen. Hij was een krachtmens, het hart en de ziel van het grillige jongenspartuur. De jongens konden die dag met Jaap Tjepkema meerijden en Tempel herinnerde zich nog dat er na afloop nog een heel eind gelopen moest worden naar de ouderlijke woning, ,,Dan waren je soa stiif, alles deen seer.’’
 
Maar het was de moeite waard want ,,faak kaatsten wy omstebeurt goed, maar die ene dâg op ‘e Freule kaatsten wy alle drie goed.’’
 
Eigenzinnig een eigen richting kiezen. ,,In ‘e eerste klas hew ik my nooit thús foeld, ik gong liever na de tweede klas, dat waar feul gemoedliker.’’  Zijn eerste PC bevestigde die indruk alleen maar. In 1968 deed Tempel mee op de PC, Henk Leeuwen en Hein van der Zee uit Sexbierum waren zijn maten. De latere winnaar Johan van Seijst vroeg zich hardop af wat dit partuur op de PC te zoeken had, met een ondertoon van ‘die boertsys fan ‘t Bildt’. Dat had hij beter niet kunnen zeggen met Henk Leeuwen in de buurt. Deze nam hem even apart, wat er gezegd is wilde Tempel niet kwijt, wel zei hij veelbetekenend: ,,Bilkerts binne niet bang.’’ In ieder geval was Van Seijst die dag genezen van het maken van denigrerende opmerkingen.
 
Als je naar de uitslag van die PC-dag kijkt had Van Seijst het gelijk een beetje aan zijn zijde want meer dan een spel kreeg het partuur niet in de eerste omloop. Nu was opslager Hein van der Zee ook een heel apart verhaal, zeg maar een bijzonder hoofdstuk in het boek van opslagers. Een kanonnier zonder op beslissende momenten de juiste richting. Zijn maten Tempel en Leeuwen probeerden die opslag af en toe met een plan richting te geven of te sturen. ,,At ‘t dan  6-6 waar, dan maakten Henk of ik met opsetsin ‘n klaine kaats. Henk deed dat wel ’s te opsichtig. Dan gooiden wy de bâl na Hein met de woorden ‘Rêdtst-y wel, niet Hein?’ en wy gongen dan baide flak foor ‘t perk staan. Dan duurde’t even want Hein had ‘n kromme finger, die most eerst recht. Dat deed-y deur met ‘e hând bij de broek lâns te fegen. En dan waar ‘t ‘soeffff’, soa’n gang, de bâl floitte d’r hest over.’’ Een plan gebaseerd op de ervaring dat Van der Zee bij een grote kaats te vaak te veel druk voelde en dan geregeld een te mooie bal wilde geven of het perk miste.
 
Tempel was een krachtmens en beschikte niet over het fraaie polsslagje van Leeuwen. Maar hij was wel meer allrounder, voorbest op, achterin of voorin, het maakte hem niet uit. Maar wel bijna altijd alles met de blote hand. ,,Wy keken eerst met de mof an hoe swaar de bâlen waren en derna met de bloate hând. Soms had ik dan ’n stikky blik om ‘e fingers at der ‘n beurs plakky sat.’’
 
 
Zoals gezegd, Tempel was meestal te vinden op de tweede klas, dé omgeving voor kleurrijke verhalen. Zo wist hij nog dat hij eens naar Holwerd moest te kaatsen. ,,De hait fan Hendrik, Haye Leeuwen, waar met en pake Gerryt waar ok met. Myn pake het froeger ok kaatst. Hij fertelde dat-y naar Arum  lope most  op twee linker klompen, âns hadden se niet. En doe’t-y der de priis won, tien gulden, meer as ‘n weekloan, dan gúlde syn frou at-y weer thús kwam. In Holwert hewwe wy niks wonnen, maar ik fergeet nooit weer dat Haye die’t foor mînst opsloeg saai ‘Even wachten jonges,’t oorizer mot even an ‘e kant’ en dan laai-y syn kûnstgebit onder de bank.’’
 
Jan Westerlaan, Thom Dijkstra, Willem Hiemstra of Jan Monsma waren vaak zijn vrije formatiematen. Veel eerste prijzen in de eerste klas leverde het allemaal niet op. Wel won hij in mei 1968 de Bangmapartij in Weidum met Henk Leeuwen en Robert van Wieren. Ook wist Tempel in 1965 tweede te worden op de Jong Nederlandpartij met Wilco Kolthof en Auke Kuiken. Andere memorabele prijzen waren het winnen van de zaterdageditie in Beetgum met Hein Zijlstra en Klaas van Wieren. Zijn laatste ’lytse preemje’ won hij op 12 augustus 1973 op de Gouden Willem Partij in Menaam samen met Jan Monsma en Willem Hiemstra.
 
Die tweede prijzen op Freule en Jong Nederland, ,,Dat fergete je nooit weer.’’ Toen Tempel tegen de veertig liep stopte hij met kaatsen om aandacht te geven aan zijn kinderen die de bal en het spel van hem overnamen. Zoon Rein Tempel won de Freule voor Franeker in 1987 wel en misschien maakte dat Gerrit Tempel wel gelukkiger dan zijn eigen prestaties.
 
In 2014 stond de witte caravan nog als een mobiele poort naast zijn huis in Franeker. De toegang tot verre oorden, de verwachting van nog mooie jaren, al zal dat slingerende watertje richting Waddenzee op het Bildt hem emotioneel dieper geraakt hebben. Het landschap van zijn ziel zoals kaatsen ook ooit onderdeel van die ziel was. ‘Laten wij je verhaal dan vertellen’, zo stond er mooi in de rouwadvertentie. Laat hier dan het verhaal verteld worden van de kaatser Gerrit Tempel, zo zou je er bescheiden aan willen toevoegen. Want de aimabele, kaatsende ‘krachtpatser’ van weleer verdient het eerbetoon om nog eenmaal genoemd te worden samen met de groten van zijn tijd.  

Hoofdsponsoren

Businesspartner

Suppliers